Σχήματα Λόγου: Τι είναι, λειτουργία, παραδείγματα (Μέρος Β')

47 Σχήματα Λόγου με Παραδείγματα
Για να κατανοήσουμε καλύτερα τη χρήση των σχημάτων λόγου στην πράξη, ας δούμε μερικά παραδείγματα:

1. Αλληγορία:
Ορισμός: Η αλληγορία είναι μια φράση ή μια ιστορία που έχει μεταφορική χροιά και κρύβει νοήματα διαφορετικά από εκείνα που δηλώνουν οι λέξεις της. Χρησιμοποιεί πραγματικά στοιχεία για να αναπαραστήσει μια αφηρημένη έννοια ή μια ηθική διδασκαλία.

Παράδειγμα: Το μυθιστόρημα “Η φάρμα των ζώων” του Τζορτζ Όργουελ, χρησιμοποιεί ζώα για να συμβολίσει την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα.

2. Αναδίπλωση – Παλιλλογία:
Ορισμός: Η αναδίπλωση ή παλιλλογία μπορεί να περιγραφεί ως η επανάληψη μίας λέξης ή μίας μικρής φράσης άμεσα μετά την πρώτη της χρήση. Συνήθως, η επανάληψη συνοδεύεται από προσθήκη ενός εμπρόθετου προσδιορισμού.

Παράδειγμα: “Μίλαγε και μίλαγε χωρίς σταματημό”

3. Ανακόλουθο:
Ορισμός: Το ανακόλουθο είναι η έλλειψη συντακτικής συμφωνίας μεταξύ λέξεων ή φράσεων σε μια πρόταση. Δημιουργείται όταν η σκέψη του ομιλητή ή συγγραφέα αλλάζει ξαφνικά και η πρόταση δεν ολοκληρώνεται σύμφωνα με τους αρχικούς κανόνες γραμματικής.

Παράδειγμα: “Πηγαίνοντας στο σχολείο, είδα τον φίλο μου και χαιρετήσαμε. Ήταν χαρούμενος, που τον είδα.”

4. Αναστροφή:
Ορισμός: Η αναστροφή είναι η σκόπιμη αλλαγή στη φυσική σειρά των λέξεων σε μια πρόταση. Χρησιμοποιείται για έμφαση, για να τονιστεί μια ιδέα ή για να δημιουργηθεί ένα συγκεκριμένο ύφος.

Παράδειγμα: “Όμορφη είναι η Ελλάδα μου!”

5. Αναφώνηση – Επιφώνηση – Αποστροφή:
Ορισμός: Η αναφώνηση ή επιφώνηση είναι μια λέξη ή φράση επιφωνηματική που εκφράζει συναισθήματα, όπως θαυμασμό, θλίψη, χαρά, οργή κ.λπ. Μπορεί να απευθύνεται σε κάποιο πρόσωπο ή να εκφράζει απλώς την ψυχική κατάσταση του ομιλητή.

Παράδειγμα: “Αχ! Τι ωραία που είναι η θέα από εδώ!”

6. Αντίθεση:
Ορισμός: Η αντίθεση είναι η παράθεση δύο εννοιών, ιδιοτήτων, καταστάσεων, ενεργειών, εικόνων που έχουν ολότελα διαφορετικά γνωρίσματα. Χρησιμοποιείται για να τονιστεί η διαφορά ή η αντίθεση μεταξύ τους και να γίνει η έκφραση πιο έντονη και πειστική.

Παράδειγμα: “Ο πόλεμος και η ειρήνη”, “το φως και το σκοτάδι”, “η χαρά και η θλίψη”

7. Αντίφραση:
Ορισμός: Η αντίφραση είναι η χρήση μιας λέξης ή φράσης με αντίθετη σημασία από την κυριολεκτική της, για χιουμοριστικό ή ειρωνικό αποτέλεσμα.

Παράδειγμα: “Τι ωραίος καιρός για βόλτα!” (λέγεται όταν βρέχει)

8. Από Κοινού
Ορισμός: Η φράση “από κοινού” υποδηλώνει ότι μια ή περισσότερες λέξεις ή μια πρόταση παραλείπονται, αλλά εννοούνται από τα προηγούμενα, χωρίς να αλλάζει η γραμματική δομή της πρότασης.

Παράδειγμα: “Η Μαρία και ο Γιώργος διάβασαν βιβλία. Η Μαρία διάβασε ένα μυθιστόρημα και ο Γιώργος μια βιογραφία.” (εννοείται ότι ο καθένας διάβασε το δικό του)

9. Αποσιώπηση:
Ορισμός: Η αποσιώπηση είναι η διακοπή του λόγου και η παράλειψη όσων θα ακολουθούσαν, ενώ στη θέση τους σημειώνονται τρεις τελείες. Χρησιμοποιείται για να δημιουργηθεί αγωνία, να αφήσει ο αναγνώστης να σκεφτεί μόνος του ή για να τονίσει κάτι που έχει ειπωθεί προηγουμένως.

Παράδειγμα: “Δεν θα πω άλλο… Ας τα αφήσουμε έτσι.”

10. Άρση και Θέση:
Ορισμός: Η άρση και θέση είναι η ρητορική τεχνική στην οποία πρώτα λέγεται τι δεν είναι κάτι ή τι δεν συμβαίνει και αμέσως μετά τι είναι ή τι συμβαίνει. Χρησιμοποιείται για έμφαση και για να τονιστεί η αντίθεση.

Παράδειγμα: “Δεν είναι εχθρός μου, αλλά φίλος.”

11. Ασύνδετο:
Ορισμός: Το ασύνδετο είναι η παράλειψη των συνδέσμων που χρειάζονται μεταξύ δύο ή περισσοτέρων όμοιων όρων ή όμοιων προτάσεων. Χρησιμοποιείται για να δώσει ρυθμό και ζωντάνια στο λόγο και για να τονίσει την ομοιότητα ή την αλληλουχία των εννοιών.

Παράδειγμα: “Ήρθα, είδα, νίκησα.” (Ιούλιος Καίσαρας)

12. Βραχυλογία:
Ορισμός: Η βραχυλογία είναι η παράλειψη λεκτικών στοιχείων που μπορούν να αναπληρωθούν από τα συμφραζόμενα. Χρησιμοποιείται για να γίνει ο λόγος πιο σύντομος και πυκνός και για να αποφευχθεί η επανάληψη.

Παράδειγμα: “Ο πατέρας πήγε στο μαγαζί και η μητέρα στο σχολείο.” (εννοείται ότι πήγαν χωριστά)

13. Ειρωνεία:
Ορισμός: Η ειρωνεία είναι η χρήση λέξεων ή φράσεων με προσποίηση που το σημασιολογικό τους περιεχόμενο είναι αντίθετο από αυτό που έχει στο νου του ο ομιλητής. Χρησιμοποιείται για να χλευάσει, να σατιρίσει ή να εκφράσει δυσπιστία.

Παράδειγμα: “Μπράβο σου που ήρθες αργά!” (λέγεται με ειρωνεία σε κάποιον που άργησε)

14. Έλλειψη:
Ορισμός: Η έλλειψη είναι η παράλειψη λεκτικών στοιχείων που εννοούνται εύκολα από την πείρα, τα συμφραζόμενα ή από τη σειρά του λόγου. Χρησιμοποιείται για να γίνει ο λόγος πιο σύντομος και για να αποφευχθεί η επανάληψη.

Παράδειγμα: “Πήγα για τον πόνο στην πλάτη και μου είπε να ξεκουραστώ.” (εννοείται ότι ο γιατρός μού το είπε).

15. Έλξη:
Ορισμός: Η έλξη είναι η περίπτωση όπου ένας όρος πρότασης δεν συμφωνεί συντακτικά με τον όρο με τον οποίο απαιτεί το νόημα και η σειρά του λόγου, αλλά “έλκεται” από κάποιον άλλο, ισχυρότερο και συμφωνεί με αυτόν.

Παράδειγμα: “Τα Ζαγοροχώρια, ίσως το πιο γραφικό χωριό στην Ελλάδα, κοιμάται”.

16. Έμφαση:
Επανάληψη: Η έμφαση είναι η τεχνική με την οποία ένα στοιχείο του λόγου τονίζεται με οποιονδήποτε τρόπο ώστε να εστιαστεί σ’ αυτό η προσοχή του αναγνώστη ή του ακροατή.

Παραδείγματα:

Χρησιμοποιώντας κεφαλαία: “Αυτό είναι ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΟ!”
Επαναλαμβάνοντας μια λέξη ή φράση: “Σας το λέω ξανά και ξανά, δεν θα το κάνω!”
Αλλάζοντας τον τόνο της φωνής: “Δεν το πιστεύω!”
Χρησιμοποιώντας χειρονομίες: Χτυπώντας δυνατά το χέρι στο τραπέζι

17. Εξ Αναλόγου:
Ορισμός: Η φράση “εξ αναλόγου” υποδηλώνει ότι μια λέξη ή περισσότερες ή μια πρόταση παραλείπονται, εννοούνται από τα προηγούμενα όχι όπως ακριβώς είναι εκεί αλλά αλλαγμένες.

Παράδειγμα: “Ο Μάριος είναι ο καλύτερος μάγειρας στον κόσμο, ο Δημήτρης δεν είναι.” (εννοείται ο καλύτερος μάγειρας).

18. Επανάληψη:
Ορισμός: Η επανάληψη είναι η χρήση μιας λέξης ή φράσης δύο φορές στη σειρά με την ίδια έννοια. Χρησιμοποιείται για έμφαση, για να τονιστεί μια ιδέα ή για να δημιουργηθεί ρυθμός.

Παράδειγμα: “Ήταν μια φορά κι έναν καιρό, μια φορά κι έναν καιρό, σε ένα μακρινό βασίλειο…”

20. Επαναφορά – Επάνοδος:
Ορισμός: Η επαναφορά ή επάνοδος είναι η χρήση μιας λέξης ή φράσης στην αρχή δύο ή περισσοτέρων διαδοχικών προτάσεων. Χρησιμοποιείται για έμφαση, για να τονιστεί μια ιδέα ή για να δημιουργηθεί ρυθμός.

Παράδειγμα: “Η ελευθερία είναι το πιο πολύτιμο αγαθό. Η ελευθερία είναι αυτό που μας κάνει ανθρώπους.”

21. Επιδιόρθωση:
Ορισμός: Μία δεύτερη έκφραση ακολουθεί άμεσα μία πρώτη, λειτουργώντας ως τροποποίηση και πιο ακριβής διατύπωση της αρχικής.

Παράδειγμα: “Ο καιρός σήμερα είναι άσχημος, ή μάλλον, θυελλώδης.”

22. Ευφημισμός:
Ορισμός: Χρησιμοποιούμε λέξεις με καλή σημασία για να ονομαστούμε κακό ή δυσάρεστο πράγμα.

Παράδειγμα: “Ο παππούς μου πέρασε στην αιωνιότητα” (αντί για “πέθανε”).

23. Ζεύγμα:
Ορισμός: Δύο ομοειδείς προσδιορισμοί, συνήθως αντικείμενα, αποδίδονται σε ένα ρήμα, όμως ο δεύτερος δεν θα ταίριαζε σ’ αυτό αλλά σε άλλο ρήμα.

Παράδειγμα: “Διαβάζω μυθιστορήματα και ποιήματα” (αντί για “διαβάζω μυθιστορήματα και γράφω ποιήματα”).

24. Καθολικό και Μερικό:
Ορισμός: Το ουσιαστικό που δηλώνει διαιρεμένο σύνολο δεν εκφράζεται με γενική διαιρετική ή με φράση “από + γενική”, αλλά ομοιόπτωτα με τον όρο που δηλώνει το μέρος του συνόλου.

Παράδειγμα: “Την Παρασκευή το βράδυ πήγαν βόλτα” (αντί της Παρασκευής το βράδυ).

Σχήματα Λόγου: Τι είναι, λειτουργία, παραδείγματα (Μέρος Α')

Σχήματα Λόγου: Τι είναι, λειτουργία, παραδείγματα (Μέρος Γ')

Πηγή: diktio-kathigiton.net

Δείτε περισσότερα "Γλωσσικά... πάθη": https://eduadvisor.gr/index.php/arthra/glwssika